Астана қ. Психикалық денсаулық орталығының психикалық әсері бар заттарды қолдану фактісін және масаңдық жай-күйін анықтау үшін медициналық куәландыру кабинеттеріне жеткізілетін адамдарға арналған ЖАДЫНАМА

Бұл жадынаманың мақсаты – психикалық әсері бар заттарды (ПӘЗ) қолдану фактісін және масаңдық жай-күйін анықтау үшін медициналық куәландырудан өту кезінде сіздің құқықтарыңызды, міндеттеріңізді және рәсімдік қадамдарды түсіндіру. Өтініш, сабырлылық пен сыпайылық сақтаңыз – ережелерді білу сіздің басты қорғанысыңыз болып табылады.

1.Рәсімнің құқықтық негізі

Медициналық куәландыру тек Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүргізіледі:
• ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексі (атап айтқанда, 167-бап – Медициналық сараптама);
• ҚР Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 25 қарашадағы № ҚР ДСМ-203/2020 бұйрығы (3-қосымша: Медициналық куәландыру жүргізу қағидалары...).

Медициналық куәландыру – алкогольдік, есірткілік немесе уытқұмарлық масаң күйін объективті түрде анықтау (немесе жоққа шығару) мақсатында психикалық денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік ұйымда адамды тексеру болып табылады.

МАҢЫЗДЫ: Егер тексеру алдындағы күні құрамында спирті бар дәрілік заттарды (тұнбалар, тамшылар, спрейлер), дәрігер рецептісі бойынша өзге де дәрілік препараттарды қабылдасаңыз немесе арнайы өнімдерді (қымыз, квас, кондитерлік көкнәр) пайдалансаңыз, бұл туралы тексеру басталғанға дейін міндетті түрде медицина қызметкеріне хабарлап, анықтаманы/рецептіні (бар болған жағдайда) көрсетіңіз.

2. Қарап-тексеру басталғанға дейін нені білу қажет?
   • Кім жүргізеді: куәландыруды тәулік бойы (24/7) психиатр-дәрігер (нарколог) немесе арнайы оқытылған медицина қызметкері жүргізеді.
   • Құжаттар: жеке куәліктің түпнұсқасын немесе цифрлық форматтағы құжатты (eGov Mobile/«Цифрлық құжаттар» қосымшасы) көрсетіңіз.
   • Құжаттар болмаған жағдайда: сізге куәландыру жүргізуден бас тартуға құқығы жоқ. Дәрігер мәліметтерді сіздің айтуыңызбен немесе полиция хаттамасынан енгізіп, міндетті түрде Қорытындыда сіздің ерекше белгілеріңізді тіркейді.
   • Кәмелетке толмағандар: 18 жасқа толмаған адамдарды куәландыру олардың заңды өкілдерінің (ата-аналарының, қамқоршыларының) міндетті қатысуымен ғана жүргізіледі.
3. Тексеру рәсімі неден тұрады?
   Медициналық қарап-тексеру міндетті түрде келесі кезеңдерден тұрады:

1) Жеке басын анықтау және құжаттарды тексеру.

2) Анамнез жинау, хал-жағдайы және психикалық әсері бар заттарды (ПӘЗ) қолдану фактілері туралы сұрастыру.

3) Клиникалық қарап-тексеру: неврологиялық және психикалық жай-күйін бағалау (сөйлеуі, жүрісі, қимыл үйлесімділігі, көз қарашығы, вегетативтік реакциялар).

4) Арнайы техникалық құралдың (алкотестердің) көмегімен шығарылған ауаны зерттеу.

5) Биологиялық орталарды (зәр, қан) зертханалық зерттеу: есірткілік/уытқұмарлық масаңдыққа күдік болған жағдайда, ал алкогольдік масаң күй кезінде – тек төмендегі жағдайларда жүргізіледі:

-адамның жағдайының ауырлығына байланысты толық қарап-тексеру жүргізу мүмкін болмаған жағдайда;
 -  дәрігерде кешенді бағалау кезінде күмән туындаған жағдайда (клиникалық белгілер бар, бірақ алкотестер нөл көрсеткенде немесе керісінше);
-  куәландырылатын адамның Қорытынды нәтижелерімен келіспеген жағдайда;
- қайта куәландыру жүргізу қажеттілігі болған жағдайда;
-  айқын клиникалық масаңдық белгілері болмаған кезде ПӘЗ қолдану фактісін анықтау үшін;
-  зардап шеккен адамдар бар жол-көлік оқиғалары немесе құқық бұзушылықтар кезінде (сондай-ақ зардап шеккендер жоқ ЖКО кезінде, егер оқиға болған сәттен бастап 3 сағаттан астам уақыт өтсе).

4. Куәландырылатын адамның құқықтары
   Сіз:
   • сізді рәсімге жіберудің нақты негіздерін білуге;
   • медицина қызметкерінен қарап-тексерудің барлық кезеңдері туралы толық түсіндірме алуға;
   • сізді жеткізген адамның қызметтік куәлігін көрсетуді талап етуге;
   • дәрігердің біліктілігі, медициналық ұйымның атауы және қолданылатын алкотестердің тексеруден өткені туралы ақпарат алуға;
   • рәсімнің жүргізіліп жатқаны туралы туыстарыңызға немесе адвокатыңызға хабарлауға;
   • хаттамаға/қорытындыға енгізу үшін жеке жазбаша түсініктемелер мен ескертулер беруге;
   • құрметпен қарауды, адамгершілік және құпиялылық қағидаттарының сақталуын талап етуге;
   • медицина қызметкерлерін алдын ала ауызша ескерте отырып, өзіңізге қатысты (немесе кәмелетке толмаған балаңызға қатысты) рәсімді аудио- және бейнежазбаға түсіруге толық құқылысыз.

ТҮСІРІЛІМГЕ ҚОЙЫЛАТЫН ШЕКТЕУ: басқа пациенттерді, медицина қызметкерлерін (олардың келісімінсіз жақыннан) бейнежазбаға түсіруге және бұл жазбаларды интернет желісінде таратуға қатаң тыйым салынады. Бұл дәрігерлік құпияны (Денсаулық туралы кодекстің 273-бабы), өз бейнесіне құқықты (ҚР АК-нің 145-бабы) және жеке өмірге қолсұғылмаушылықты (ҚР ҚК-нің 147-бабы) өрескел бұзу болып табылады.

5. 5. Сіздің деректеріңіз бен биоматериалдарыңызды қорғау
   Мөрлеу: сіздің биологиялық үлгілеріңіз (зәр, қан) салынған барлық ыдыстар мен түтікшелер міндетті түрде таңбаланып (этикеткаланып), тек сіздің және сізді жеткізген қызметкердің қатысуымен мөрленуі тиіс.
   • Үлгілерді сақтау мерзімі: арбитраждық (қайталама) сараптама жүргізу қажет болған жағдайда, сіздің биологиялық орталарыңыз мамандандырылған химиялық-токсикологиялық зертханада күнтізбелік 25 күн бойы сақталады.
   • Құжаттар архиві: сіздің медициналық Қорытындыңыздың бір данасы Орталықтың архивінде ресми түрде 5 жыл бойы сақталады.
6. Нәтижелерді алу және шағымдану тәртібі
   • Даналар саны: қорытынды қатаң түрде 3 данада жасалады. Бір данасы міндетті түрде сізге жеке өзіңізге қол қойдыру арқылы беріледі.
   • Берілетін мерзімдер: экспресс-тест пен алкотестер нәтижелері сізге сол жерде дереу хабарланады. Егер үлгілер зертханалық зерттеуге (ГХ/МС) жіберілсе, түпкілікті Қорытынды зертханадан нәтижелер алынған күннен бастап 5 жұмыс күнінен кешіктірілмей беріледі.
   • Қайта куәландыру: егер сіз дәрігердің Қорытындысымен үзілді-кесілді келіспесеңіз, қайта медициналық куәландырудан өтуге құқығыңыз бар.

ӨТЕ МАҢЫЗДЫ УАҚЫТТЫҚ ШЕКТЕУ: Қайта қарап-тексеру бастапқы куәландыру жүргізілгеннен кейін 2 (екі) сағаттан кешіктірілмей ұйымдастырылып, жүргізілуі тиіс. 2 сағат өткеннен кейін кез келген жаңа талдаулар дауластыру рәсімі үшін өзінің заңдық күшін жоғалтады.

7. Дәрігердің ресми қорытындысы қандай болуы мүмкін?
   ҚР ДСМ № ҚР ДСМ-203/2020 бұйрығына сәйкес, дәрігер төмендегі төрт қорытындының тек біреуін ғана шығарады:
8. Сау (ПӘЗ қолдану белгілері анықталған жоқ).
9. ПӘЗ қолдану фактісі анықталды, масаңдық белгілері анықталған жоқ.
10. Алкогольдік масаң күй (міндетті түрде дәрежесі көрсетіле отырып: жеңіл, орташа, ауыр).
11. Нақты заттан туындаған масаң күй (есірткілік, уытқұмарлық) (апиындар, каннабиноидтар, психостимуляторлар және т.б., зертханалық деректер негізінде).
12. Құжаттарға қол қою алдында неге назар аудару қажет?
    Қорытындыға қол қоймас бұрын мыналарды:
    Тегі, аты, әкесінің аты және туған күніңіз дұрыс жазылғанын;
    • Қарап-тексерудің басталу және аяқталу күні мен уақытының (сағаты, минуты) нақты көрсетілгенін;
    • Алкотестер туралы мәліметтердің (нөмірі, тексеруден өткен күні) және шығарылған ауадағы булар көрсеткіштерінің енгізілгенін;
    • Сіздің жеке ескертулеріңіз бен мәлімдемелеріңіздің (мысалы, келіспеушілік туралы) тіркелгенін мұқият тексеріңіз.

Ешқашан: құжаттардың бос бланкілеріне қол қоймаңыз, агрессивті мінез-құлықпен қарап-тексеруге кедергі келтірмеңіз және дәрігерге көрінеу жалған сауалнамалық мәліметтер бермеңіз.

9. Медициналық куәландырудан бас тартқаны үшін жауапкершілік

Егер сіз тесттерден, алкотестерден немесе тексеруден ауызша не физикалық түрде бас тартсаңыз (немесе сіздің агрессивті мінез-құлқыңыз тексеруді жүргізуге мүмкіндік бермесе), дәрігер Қорытындыда ресми түрде «Медициналық куәландырудан бас тартты» деп тіркейді.

• Аталған факт екі куәгердің қолымен куәландырылады (оларды сізді жеткізген полиция қызметкері қамтамасыз етеді).
• Құқықтық салдары: ҚР ӘҚБтК-нің 613-бабының 4-бөлігіне сәйкес, жүргізушінің медициналық куәландырудан өтуден бас тартуы 15 тәулікке әкімшілік қамауға алуға және 8 жыл мерзімге көлік құралдарын басқару құқығынан айыруға әкеп соғады.

10. Егер сіз құқықтарыңыздың бұзылды деп есептесеңіз

Қызметкерлердің немесе медицина персоналының заңсыз әрекеттері орын алған жағдайда, сіз мынадай сатыларға:

1. Орталық басшылығына (ҚПДО директорының атына) немесе Пациенттерді қолдау және ішкі аудит қызметіне (Орталық ғимаратында тікелей жұмыс істейді).
2. Астана қаласының Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасына;
3. Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің Астана қаласы бойынша департаментіне;
4. Бірыңғай мемлекеттік тәулік бойы жұмыс істейтін сенім телефонына / Call-орталыққа ресми шағым беруге құқылысыз.

Өзіңізде алынған барлық медициналық құжаттардың көшірмелерін сақтау, лауазымды адамдардың Т.А.Ә. тіркеп қою, сондай-ақ оқиға куәгерлерінің байланыс деректерін сақтау ұсынылады.